Bối cảnh · 13
科技互联网Công nghệ và internet

Hội thoại theo tình huống
01在奶茶店扫码点单Quét mã gọi món · Ở quán trà sữaHSK 4Chiều cuối tuần ở quán trà sữa trong trung tâm thương mại. Hai người bạn ngồi xuống, kết nối wi-fi, quét mã trên bàn, gọi món, thanh toán rồi đợi số — tất cả trong chừng năm phút.

有。密码写在墙上,是八八八八。
yǒu 。 mì mǎ xiě zài qiáng shàng , shì bā bā bā bā 。
Có ạ. Mật khẩu được ghi trên tường, là 8888.
hǎo 。 qǐng xiān dǎ kāi xiǎo chéng xù , zài kàn cài dān 。
Vâng ạ. Vui lòng mở mini-app trước, rồi xem thực đơn ạ.
wǒ yào yì bēi nǎi chá , shǎo bīng 、 sān fēn táng 。 nǐ ne ?
Tôi muốn một ly trà sữa, ít đá, 30% đường. Còn bạn thì sao ạ?
hěn hǎo 。 qǐng wèn kě yǐ yòng wēi xìn zhī fù ma ?
Rất tốt. Xin hỏi có thể thanh toán bằng WeChat Pay không ạ?
Từ vựng · 6
02快递与外卖 · 到货这几天Hàng giao và đồ ăn · Hai ba ngày quaHSK 6Chiều mưa, trước dãy tủ gửi hàng ở cổng khu dân cư. Hai người hàng xóm gặp nhau và so sánh: đơn hôm kia mà sáng nay đã tới, một kiện báo đã giao nhưng tìm mãi không thấy, bát canh đổ một nửa, và chiếc ly nứt phải gửi trả — chuyện vận chuyển nho nhỏ của hai ba ngày rất đỗi bình thường.

wǒ de bāo guǒ zuó tiān cái fā huò , gāng cái shōu dào duǎn xìn , shuō yǐ jīng fàng jìn kuài dì guì le 。
Kiện hàng của tôi hôm qua mới được gửi đi. Vừa nhận được tin nhắn báo đã cho vào tủ gửi hàng.
请先查一下是否由驿站代收。上次我的包裹也是代收的,晚上去取,很快就找到了。
qǐng xiān chá yí xià shì fǒu yóu yì zhàn dài shōu 。 shàng cì wǒ de bāo guǒ yě shì dài shōu de , wǎn shàng qù qǔ , hěn kuài jiù zhǎo dào le 。
Vui lòng kiểm tra trước xem có phải điểm nhận hàng đã nhận hộ không. Lần trước kiện của tôi cũng được nhận hộ, tối đến lấy thì thấy ngay.
我在备注里写了「放门口,请勿按门铃」。孩子当时刚睡下,骑手没有按门铃。
wǒ zài bèi zhù lǐ xiě le 「 fàng mén kǒu , qǐng wù àn mén líng 」 。 hái zi dāng shí gāng shuì xià , qí shǒu méi yǒu àn mén líng 。
Tôi ghi trong phần ghi chú: "Để trước cửa, vui lòng không bấm chuông". Bé lúc ấy vừa ngủ, tài xế đã không bấm chuông.
您联系客服了吗?请先拍照留证,再说明情况,一般可以补送或者退款。
nín lián xì kè fú le ma ? qǐng xiān pāi zhào liú zhèng , zài shuō míng qíng kuàng , yì bān kě yǐ bǔ sòng huò zhě tuì kuǎn 。
Bạn đã liên hệ bộ phận chăm sóc khách hàng chưa? Vui lòng chụp ảnh làm bằng chứng trước, rồi trình bày tình huống, thông thường sẽ gửi bù hoặc hoàn tiền.
gòu mǎi shí nín gōu xuǎn yùn fèi xiǎn le ma ? rú guǒ gōu xuǎn le , jì huí qù bú bì zì jǐ fù yùn fèi 。
Khi mua, bạn có chọn bảo hiểm phí vận chuyển trả hàng không? Nếu đã chọn, khi gửi lại sẽ không phải tự trả phí vận chuyển.
勾选了,省事不少。去年春节前那次退换货,我去了两趟驿站,等了三天才收到退款。
gōu xuǎn le , shěng shì bù shǎo 。 qù nián chūn jié qián nà cì tuì huàn huò , wǒ qù le liǎng tàng yì zhàn , děng le sān tiān cái shōu dào tuì kuǎn 。
Có chọn, nên đỡ được nhiều thủ tục. Đợt đổi trả trước Tết năm ngoái, tôi phải đi điểm nhận hàng hai lần và đợi ba ngày mới nhận được tiền hoàn.
Từ vựng · 6
03换手机 · 陪父母迁移数据Đổi điện thoại · Chuyển dữ liệu cho bố mẹHSK 6Chiều cuối tuần ở nhà. Người con đã trưởng thành giúp bố thay chiếc điện thoại dùng hơn năm năm: trước hết sao lưu toàn bộ lên máy tính, rồi chuyển ảnh và lịch sử trò chuyện, sau cùng đăng nhập lại WeChat và Alipay. Dọc câu chuyện là mã xác thực, thanh toán bằng mã QR, trí tuệ nhân tạo tự sắp xếp thư viện ảnh, rồi cuối cùng là phóng to chữ, chế độ người lớn tuổi và cách tránh bị lừa đảo. Cuộc trò chuyện không ngừng ngoảnh lại năm sáu năm ấy: máy bấm phím, danh bạ chép tay và tiền mặt ngày trước vẫn mang theo.

爸,这部旧手机您用了五年多,电池和屏幕都不太好用了。今天我帮您换成新的,先把数据迁过去。
bà , zhè bù jiù shǒu jī nín yòng le wǔ nián duō , diàn chí hé píng mù dōu bú tài hǎo yòng le 。 jīn tiān wǒ bāng nín huàn chéng xīn de , xiān bǎ shù jù qiān guò qù 。
Bố ạ, chiếc máy cũ này bố dùng hơn năm năm rồi, pin và màn hình đều không còn tốt. Hôm nay con giúp bố đổi máy mới, trước hết chuyển dữ liệu sang đã ạ.
里面存着这几年全家出去玩的照片,还有孙女发来的语音,请不要弄丢了。
lǐ miàn cún zhe zhè jǐ nián quán jiā chū qù wán de zhào piàn , hái yǒu sūn nǚ fā lái de yǔ yīn , qǐng bú yào nòng diū le 。
Trong đó lưu ảnh mấy năm nay cả nhà đi chơi, cả tin nhắn thoại cháu gái gửi nữa. Đừng để mất nhé con ạ.
不会的。我先用电脑做一份完整备份,再通过数据线迁到新手机;这样两头都留着,就不会丢。
bú huì de 。 wǒ xiān yòng diàn nǎo zuò yí fèn wán zhěng bèi fèn , zài tōng guò shù jù xiàn qiān dào xīn shǒu jī ; zhè yàng liǎng tóu dōu liú zhe , jiù bú huì diū 。
Không mất đâu ạ. Con sao lưu toàn bộ lên máy tính trước, rồi dùng cáp dữ liệu chuyển sang máy mới; như vậy hai bên đều còn bản sao.
从前换手机,只需把电话卡取出来装到新机上,通讯录还得一个一个抄写;如今不必了。
cóng qián huàn shǒu jī , zhī xū bǎ diàn huà kǎ qǔ chū lái zhuāng dào xīn jī shàng , tōng xùn lù hái dé yí gè yi gè chāo xiě ; rú jīn bú bì le 。
Trước kia đổi máy chỉ cần rút thẻ SIM lắp sang máy mới, danh bạ lại phải chép từng số một; nay thì không cần nữa.
还得装回常用的应用:微信、支付宝和地图。登录时系统会发验证码,您收到后念给我,不要念给别人。
hái dé zhuāng huí cháng yòng de yìng yòng : wēi xìn 、 zhī fù bǎo hé dì tú 。 dēng lù shí xì tǒng huì fā yàn zhèng mǎ , nín shōu dào hòu niàn gěi wǒ , bú yào niàn gěi bié rén 。
Còn phải cài lại các ứng dụng thường dùng nữa — WeChat, Alipay và bản đồ. Khi đăng nhập, hệ thống sẽ gửi mã xác thực; nhận được thì bố đọc cho con nghe nhé, đừng đọc cho ai khác ạ.
zhī fù bǎo shì bu shì hái dé chóng xīn bǎng yín háng kǎ ? wǒ pà bǎng cuò le 。
Alipay có phải liên kết lại thẻ ngân hàng không bố ạ? Bố sợ liên kết nhầm.
不用重新绑,登录原来的账号就能恢复。不过第一次扫码付款,我当着您的面确认金额,您看清楚再按。
bú yòng chóng xīn bǎng , dēng lù yuán lái de zhàng hào jiù néng huī fù 。 bú guò dì yí cì sǎo mǎ fù kuǎn , wǒ dāng zhe nín de miàn què rèn jīn é , nín kàn qīng chǔ zài àn 。
Không cần liên kết lại đâu ạ, đăng nhập tài khoản cũ là khôi phục được. Nhưng lần đầu quét mã thanh toán, con sẽ kiểm tra số tiền trước mặt bố, bố nhìn rõ rồi mới bấm nhé ạ.
说到扫码,我记得从前出门要带钱包、准备零钱,如今连买早点、买菜都只需扫一下;这五六年变得真快。
shuō dào sǎo mǎ , wǒ jì de cóng qián chū mén yào dài qián bāo 、 zhǔn bèi líng qián , rú jīn lián mǎi zǎo diǎn 、 mǎi cài dōu zhī xū sǎo yí xià ; zhè wǔ liù nián biàn de zhēn kuài 。
Nhắc đến quét mã, bố nhớ trước kia ra ngoài phải mang ví, chuẩn bị tiền lẻ, vậy mà nay mua bánh sáng, mua rau cũng chỉ cần quét một cái; năm sáu năm qua thay đổi nhanh thật.
手机还多了些智能功能:相册会按人物、地点和时间自动整理,模糊的老照片也能修清楚一点。这就是人工智能在手机里最常见的用法。
shǒu jī hái duō le xiē zhì néng gōng néng : xiāng cè huì àn rén wù 、 dì diǎn hé shí jiān zì dòng zhěng lǐ , mó hu de lǎo zhào piàn yě néng xiū qīng chǔ yì diǎn 。 zhè jiù shì rén gōng zhì néng zài shǒu jī lǐ zuì cháng jiàn de yòng fǎ 。
Điện thoại còn có thêm vài tính năng thông minh: thư viện ảnh tự sắp xếp theo người, địa điểm và thời gian, ảnh cũ bị mờ cũng có thể chỉnh rõ hơn một chút. Đó là cách dùng trí tuệ nhân tạo phổ biến nhất trong điện thoại ạ.
jī qì zì jǐ huì rèn rén ? bù zhī tā néng fǒu bǎ jiā lǐ jǐ gè rén fēn qīng chǔ 。
Máy tự nhận ra người à? Không biết nó có phân biệt được mấy người trong nhà không.
另外请记住两条:来历不明的链接不要点,验证码不要念给任何人。我已经把字体调大,把常用的三个应用放在首页,还开了长辈模式。
lìng wài qǐng jì zhù liǎng tiáo : lái lì bù míng de liàn jiē bú yào diǎn , yàn zhèng mǎ bú yào niàn gěi rèn hé rén 。 wǒ yǐ jīng bǎ zì tǐ tiáo dà , bǎ cháng yòng de sān gè yìng yòng fàng zài shǒu yè , hái kāi le zhǎng bèi mó shì 。
Xin bố nhớ thêm hai điều: không nhấp vào liên kết không rõ nguồn gốc, không đọc mã xác thực cho bất kỳ ai. Con đã phóng to chữ, đưa ba ứng dụng thường dùng lên màn hình chính, và bật chế độ người lớn tuổi rồi ạ.
这些年变得真快。与其说是手机换了,不如说是生活方式变了;不过你慢慢教,我也跟得上。
zhè xiē nián biàn de zhēn kuài 。 yǔ qí shuō shì shǒu jī huàn le , bù rú shuō shì shēng huó fāng shì biàn le ; bú guò nǐ màn màn jiào , wǒ yě gēn dé shàng 。
Mấy năm qua thay đổi nhanh thật. Nói là đổi điện thoại, chi bằng nói là cách sống đã đổi thay; nhưng con cứ dạy bố từ từ, bố cũng theo kịp mà.
Từ vựng · 6
04远程办公 · 屏幕之外Làm việc từ xa · Ngoài màn hìnhHSK 7Đêm khuya, ngay sau khi cuộc họp trực tuyến kết thúc, hai đồng nghiệp vẫn đang chốt nốt công việc trong nhóm chat. Họ đưa tài liệu lên văn bản dùng chung trên đám mây và so với ba bốn năm trước: chiếc USB chuyền tay nhau trong phòng họp, những tờ giấy in ra để ký, chuyến đi lại hằng ngày. Họ nói về điều mà điểm phát sóng từ điện thoại và biên bản do AI soạn đã làm nhẹ đi, nhưng cũng nói về sức nặng của việc luôn trực tuyến, khung giờ không làm phiền đã ghi vào lịch, và chiếc bàn ăn nên giữ lại phía ngoài màn hình.

会开完了。材料我已经传到共享文档,批注和版本记录都留在里面,大家明早接着改,不必再来回发邮件。
huì kāi wán le 。 cái liào wǒ yǐ jīng zhuàn dào gòng xiǎng wén dàng , pī zhù hé bǎn běn jì lù dōu liú zài lǐ miàn , dà jiā míng zǎo jiē zhe gǎi , bú bì zài lái huí fā yóu jiàn 。
Cuộc họp xong rồi ạ. Tài liệu con đã đưa lên văn bản dùng chung, bình luận và lịch sử phiên bản đều lưu trong đó, sáng mai mọi người sửa tiếp, không cần gửi email qua lại nữa.
三四年前同一份材料,还要拷进 U 盘在会议室里传一圈,签字也得打印出来;如今连合同都用电子签名了。
sān sì nián qián tóng yí fèn cái liào , hái yào kǎo jìn U pán zài huì yì shì lǐ chuán yì quān , qiān zì yě dé dǎ yìn chū lái ; rú jīn lián hé tong dōu yòng diàn zǐ qiān míng le 。
Ba bốn năm trước, cùng một tài liệu ấy còn phải chép vào USB rồi chuyền tay nhau trong phòng họp, chữ ký cũng phải in ra; nay đến hợp đồng cũng dùng chữ ký điện tử rồi.
诚然方便。可工位、家里和路上的界线也一并被抹平了:从前下班就是下班,如今群里一响,手又伸向手机。
chéng rán fāng biàn 。 kě gōng wèi 、 jiā lǐ hé lù shang de jiè xiàn yě yí bìng bèi mǒ píng le : cóng qián xià bān jiù shì xià bān , rú jīn qún lǐ yì xiǎng , shǒu yòu shēn xiàng shǒu jī 。
Quả là tiện. Nhưng ranh giới giữa bàn làm việc, nhà và trên đường cũng bị xóa nhòa theo: trước kia tan ca là tan ca, nay nhóm chat vừa kêu là tay lại với lấy điện thoại.
之所以觉得累,未必是会议多,而是随时在线成了默认;深夜看见消息,纵然不急,也难不回。
zhī suǒ yǐ jué de lèi , wèi bì shì huì yì duō , ér shì suí shí zài xiàn chéng le mò rèn ; shēn yè kàn jiàn xiāo xī , zòng rán bù jí , yě nán bù huí 。
Sở dĩ thấy mệt, chưa hẳn vì họp nhiều, mà vì luôn trực tuyến đã trở thành mặc định; khuya thấy tin nhắn, dù không gấp cũng khó lòng không trả lời.
工具本身倒未必有过:手机开热点就能在高铁上改表格,人工智能把两小时的会缩成半页纪要,实时字幕还替听不清的人备着。
gōng jù běn shēn dǎo wèi bì yǒu guò : shǒu jī kāi rè diǎn jiù néng zài gāo tiě shàng gǎi biǎo gé , rén gōng zhì néng bǎ liǎng xiǎo shí de huì suō chéng bàn yè jì yào , shí shí zì mù hái tì tīng bù qīng de rén bèi zhe 。
Bản thân công cụ chưa hẳn có lỗi: bật điểm phát sóng từ điện thoại là sửa được bảng tính trên tàu cao tốc, trí tuệ nhân tạo rút cuộc họp hai giờ thành nửa trang biên bản, phụ đề thời gian thực lại dành sẵn cho người nghe chưa rõ.
这话不差;只是相形之下,省下的时间并没有都还给人,非但没更闲,反倒常塞进新的会。
zhè huà bú chà ; zhǐ shì xiāng xíng zhī xià , shěng xià de shí jiān bìng méi yǒu dōu hái gěi rén , fēi dàn méi gèng xián , fǎn dǎo cháng sāi jìn xīn de huì 。
Lời ấy không sai; chỉ là so ra, thời gian tiết kiệm được không phải đều trả lại cho người ta, không những chẳng rảnh hơn mà còn thường bị chen thêm cuộc họp mới.
所以组里定了规矩:非急事不晚发,周末不在群里点名,能异步说清的就不开视频会;把勿扰时段写进日程,谁也不必解释。
suǒ yǐ zǔ lǐ dìng le guī jǔ : fēi jí shì bù wǎn fā , zhōu mò bú zài qún lǐ diǎn míng , néng yì bù shuō qīng de jiù bù kāi shì pín huì ; bǎ wù rǎo shí duàn xiě jìn rì chéng , shuí yě bú bì jiě shì 。
Vì thế nhóm đã đặt ra quy định: việc không gấp không gửi muộn, cuối tuần không gọi tên ai trong nhóm, việc làm rõ được bằng trao đổi không đồng bộ thì không họp video; ghi khung giờ không làm phiền vào lịch, ai cũng chẳng cần giải thích.
这规矩好。说到生活改变,连报销都换了样子:从前贴一叠纸质发票跑三趟签字,如今扫码上传电子发票,报销款几天就到账。
zhè guī jǔ hǎo 。 shuō dào shēng huó gǎi biàn , lián bào xiāo dōu huàn le yàng zi : cóng qián tiē yì dié zhǐ zhì fā piào pǎo sān tàng qiān zì , rú jīn sǎo mǎ shàng chuán diàn zǐ fā piào , bào xiāo kuǎn jǐ tiān jiù dào zhàng 。
Quy định ấy tốt. Nhắc đến đổi thay trong đời sống, ngay cả hoàn ứng cũng khác hẳn: trước dán một chồng hóa đơn giấy rồi chạy ba lượt xin chữ ký, nay quét mã gửi hóa đơn điện tử là tiền về tài khoản sau vài ngày.
连同电脑都轻了:文件在云上,换机不必再拷;可正因如此,人反而更离不开那块屏幕。
lián tóng diàn nǎo dōu qīng le : wén jiàn zài yún shàng , huàn jī bú bì zài kǎo ; kě zhèng yīn rú cǐ , rén fǎn ér gèng lí bù kāi nà kuài píng mù 。
Ngay cả máy tính cũng nhẹ đi: tài liệu ở trên mây, đổi máy chẳng cần chép lại; nhưng chính vì thế mà con người lại càng khó rời màn hình ấy.
也未尝不是好事:异地同事能同进一个项目,父母那辈人也能用视频看孙女;只是屏幕之外,总还得留一张吃饭的桌子。
yě wèi cháng bú shì hǎo shì : yì dì tóng shì néng tóng jìn yí gè xiàng mù , fù mǔ nà bèi rén yě néng yòng shì pín kàn sūn nǚ ; zhǐ shì píng mù zhī wài , zǒng hái dé liú yì zhāng chī fàn de zhuō zi 。
Cũng chưa hẳn không phải là chuyện tốt: đồng nghiệp ở xa có thể cùng vào một dự án, thế hệ cha mẹ cũng có thể gọi video xem cháu gái; chỉ là phía ngoài màn hình, vẫn nên chừa lại một chiếc bàn ăn.
与其说远程办公取消了办公室,毋宁说它把办公室拆成了时段;我们要学的,是替自己把门关上。
yǔ qí shuō yuǎn chéng bàn gōng qǔ xiāo le bàn gōng shì , wú nìng shuō tā bǎ bàn gōng shì chāi chéng le shí duàn ; wǒ men yào xué de , shì tì zì jǐ bǎ mén guān shàng 。
Nói rằng làm việc từ xa xóa bỏ văn phòng, chi bằng nói nó chia văn phòng thành những khung giờ; điều ta cần học là tự mình khép cánh cửa lại.
Từ vựng · 6
05算法与数据 · 技术的分寸Thuật toán và dữ liệu · Giới hạn đặt ở đâuHSK 9Tại một diễn đàn ngành ở Trung Quốc với chủ đề "công nghệ hướng thiện", hai diễn giả ngồi đối thoại bàn tròn. Họ bắt đầu từ mạng quay số hơn hai mươi năm trước, đi qua thuật toán gợi ý, hồ sơ người dùng và buồng thông tin; rồi đến thu thập tối thiểu và sự đồng ý rõ ràng, nhãn hiển thị và nhãn ẩn trên nội dung do AI tạo ra, khả năng truy vết và việc kiểm chứng ở khâu phát hành. Họ khép lại bằng thiết kế thân thiện với người cao tuổi, tùy chọn mặc định và quyền lựa chọn, rồi ngoảnh lại những điều nhỏ nhặt trong bốn bài trước đã lặng lẽ đổi thay đời sống: quét mã gọi trà sữa, tủ nhận hàng, chuyển ảnh của bố mẹ sang máy mới, và chiếc bàn ăn để lại phía ngoài màn hình.

二十多年前,家里上网要先拨号,按分钟计费,一页图片要等半分钟;如今一部手机便能扫码点奶茶、收快递、陪父母把旧照片迁到新机、把文件放进云端。请允许我先提一个前提:讨论便利之前,先要看清代价由谁承担。
èr shí duō nián qián , jiā lǐ shàng wǎng yào xiān bō hào , àn fēn zhōng jì fèi , yí yè tú piàn yào děng bàn fēn zhōng ; rú jīn yí bù shǒu jī biàn néng sǎo mǎ diǎn nǎi chá 、 shōu kuài dì 、 péi fù mǔ bǎ jiù zhào piàn qiān dào xīn jī 、 bǎ wén jiàn fàng jìn yún duān 。 qǐng yǔn xǔ wǒ xiān tí yí gè qián tí : tǎo lùn biàn lì zhī qián , xiān yào kàn qīng dài jià yóu shuí chéng dān 。
Hơn hai mươi năm trước, muốn dùng mạng ở nhà phải quay số trước, tính cước theo phút, một trang ảnh phải đợi nửa phút; nay chỉ một chiếc điện thoại đã quét mã gọi trà sữa, nhận hàng, đưa ảnh cũ của bố mẹ sang máy mới và đưa tài liệu lên đám mây. Xin cho phép tôi nêu một tiền đề: trước khi bàn về tiện lợi, cần làm rõ ai là người chịu chi phí ấy.
诚如刚才所言,便利是实在的;然而便利若以不知情为代价,便须另作计较。就说个性化推荐:它按点击、停留与购买替人挑内容,久而久之,人只看得见合自己口味的那一面,信息茧房便悄悄合上了。更不必说同样一件东西,老顾客反倒看见更高的价。
chéng rú gāng cái suǒ yán , biàn lì shì shí zài de ; rán ér biàn lì ruò yǐ bù zhī qíng wèi dài jià , biàn xū lìng zuò jì jiào 。 jiù shuō gè xìng huà tuī jiàn : tā àn diǎn jī 、 tíng liú yǔ gòu mǎi tì rén tiāo nèi róng , jiǔ ér jiǔ zhī , rén zhī kàn dé jiàn hé zì jǐ kǒu wèi de nà yí miàn , xìn xī jiǎn fáng biàn qiāo qiāo hé shàng le 。 gèng bú bì shuō tóng yàng yí jiàn dōng xī , lǎo gù kè fǎn dǎo kàn jiàn gèng gāo de jià 。
Đúng như vừa nói, tiện lợi là có thật; nhưng nếu tiện lợi ấy đổi bằng sự thiếu hiểu biết, thì phải cân nhắc lại. Cứ lấy gợi ý cá nhân hóa: nó dựa trên lượt nhấp, thời gian xem và mua hàng để chọn nội dung, lâu dần người ta chỉ còn thấy mặt hợp với khẩu vị mình, buồng thông tin khép lại lặng lẽ. Chưa nói đến chuyện cùng một món hàng mà khách quen lại thấy giá cao hơn.
有人替它辩解说,技术中立,工具本无善恶。恕难苟同:工具没有偏向,并不等于摆工具的人没有偏向。问题的关键不在算法是否聪明,而在它替谁把什么排在前面;若把停留时长当作唯一目标,再精巧的模型也只会把人往更窄处引。
yǒu rén tì tā biàn jiě shuō , jì shù zhōng lì , gōng jù běn wú shàn è 。 shù nán gǒu tóng : gōng jù méi yǒu piān xiàng , bìng bù děng yú bǎi gōng jù de rén méi yǒu piān xiàng 。 wèn tí de guān jiàn bú zài suàn fǎ shì fǒu cōng ming , ér zài tā tì shuí bǎ shén me pái zài qián miàn ; ruò bǎ tíng liú shí cháng dàng zuò wéi yī mù biāo , zài jīng qiǎo de mó xíng yě zhī huì bǎ rén wǎng gèng zhǎi chù yǐn 。
Có người biện hộ rằng công nghệ trung lập, công cụ vốn không thiện không ác. Khó lòng đồng ý: công cụ không thiên lệch không có nghĩa là người sắp đặt công cụ cũng không thiên lệch. Vấn đề không nằm ở thuật toán có thông minh hay không, mà ở chỗ nó xếp cái gì lên trước và xếp cho ai; nếu lấy thời gian xem làm mục tiêu duy nhất, mô hình tinh xảo đến đâu cũng chỉ dẫn người ta vào chỗ hẹp hơn.
既如此,便要回到数据本身。个人信息保护法讲得明白:收集须限于最小必要,用途、范围与期限要写明,同意要由人自己点,且随时可以撤回;匿名化之后不再能认出人的,才不在此列。可即便收集时逐一征得了同意,也不足以证明此后每一次使用都在授权之内。
jì rú cǐ , biàn yào huí dào shù jù běn shēn 。 gè rén xìn xī bǎo hù fǎ jiǎng dé míng bái : shōu jí xū xiàn yú zuì xiǎo bì yào , yòng tú 、 fàn wéi yǔ qī xiàn yào xiě míng , tóng yì yào yóu rén zì jǐ diǎn , qiě suí shí kě yǐ chè huí ; nì míng huà zhī hòu bú zài néng rèn chū rén de , cái bú zài cǐ liè 。 kě jí biàn shōu jí shí zhú yī zhēng dé le tóng yì , yě bù zú yǐ zhèng míng cǐ hòu měi yí cì shǐ yòng dōu zài shòu quán zhī nèi 。
Đã vậy, phải trở lại với chính dữ liệu. Luật Bảo vệ thông tin cá nhân nói rõ: thu thập phải giới hạn ở mức tối thiểu cần thiết, phải ghi rõ mục đích, phạm vi và thời hạn, sự đồng ý do chính người dùng tick và có thể rút lại bất cứ lúc nào; chỉ những dữ liệu sau khi ẩn danh hóa không còn nhận ra ai mới nằm ngoài phạm vi này. Nhưng dù khi thu thập đã xin đồng ý từng mục, điều đó vẫn chưa đủ để chứng minh mọi lần sử dụng về sau đều nằm trong phạm vi cho phép.
再看眼前新的一层:人工智能生成合成内容标识办法要求,画面上要有看得见的显式标识,文件元数据里还要有不易察觉的隐式标识,写明内容属性、服务提供者与内容编号;水印也好,暗记也好,都是为了出了事能倒查回去。由此观之,标识并非给内容贴一张纸,而是给责任留一条回来的路。
zài kàn yǎn qián xīn de yì céng : rén gōng zhì néng shēng chéng hé chéng nèi róng biāo shí bàn fǎ yāo qiú , huà miàn shàng yào yǒu kàn dé jiàn de xiǎn shì biāo shí , wén jiàn yuán shù jù lǐ hái yào yǒu bú yì chá jué de yǐn shì biāo shí , xiě míng nèi róng shǔ xìng 、 fú wù tí gōng zhě yǔ nèi róng biān hào ; shuǐ yìn yě hǎo , àn jì yě hǎo , dōu shì wèi le chū liǎo shì néng dǎo chá huí qù 。 yóu cǐ guān zhī , biāo shí bìng fēi gěi nèi róng tiē yì zhāng zhǐ , ér shì gěi zé rèn liú yì tiáo huí lái de lù 。
Nhìn tiếp một tầng mới hơn: quy định về gắn nhãn nội dung tổng hợp do AI tạo ra đòi hỏi nhãn nhìn thấy được trên khung hình và nhãn ẩn khó nhận ra trong siêu dữ liệu tệp, ghi rõ thuộc tính nội dung, đơn vị cung cấp dịch vụ và số hiệu nội dung; dù là hình mờ hay dấu ẩn, đều là để khi có sự cố còn truy ngược lại được. Nhìn từ đó, gắn nhãn không phải dán một tờ giấy vào nội dung, mà là chừa lại một lối quay về với trách nhiệm.
可这里正有一处该追问:倘若标识一裁即失、一转格式便无,那么所谓可追溯又当如何成立?可见单靠生成端贴标识并不够,分发端要核验,应用商店上架时要问清是否提供生成服务,用户发布时也要主动声明;哪一环松了,链条便从那一环断起。
kě zhè lǐ zhèng yǒu yí chù gāi zhuī wèn : tǎng ruò biāo shí yì cái jí shī 、 yì zhuǎn gé shì biàn wú , nà me suǒ wèi kě zhuī sù yòu dāng rú hé chéng lì ? kě jiàn dān kào shēng chéng duān tiē biāo shí bìng bú gòu , fēn fā duān yào hé yàn , yìng yòng shāng diàn shàng jià shí yào wèn qīng shì fǒu tí gōng shēng chéng fú wù , yòng hù fā bù shí yě yào zhǔ dòng shēng míng ; nǎ yì huán sōng le , liàn tiáo biàn cóng nà yì huán duàn qǐ 。
Nhưng chính ở đây có điều cần truy vấn thêm: nếu nhãn chỉ cần cắt một cái là mất, đổi định dạng một lần là biến, thì cái gọi là truy vết làm sao còn đứng vững? Rõ ràng chỉ dán nhãn ở khâu tạo ra chưa đủ, khâu phát hành phải kiểm chứng, cửa hàng ứng dụng khi duyệt lên kệ phải hỏi rõ có cung cấp dịch vụ tạo sinh hay không, và người đăng cũng phải chủ động khai báo; mắt xích nào lỏng, chuỗi đứt ngay từ mắt xích ấy.
这一层若守得住,便该把话说回人身上。前四段里那些小事——一杯三分糖、一个取件码、给父母装回支付宝、把勿扰时段写进日程——没有一件是展示,可件件都在留下数据。既不能把长辈挡在门外,也不能替长辈把门关上:大字、语音、人工客服一键接入,与长辈模式里的短步骤,缺一不可。
zhè yì céng ruò shǒu dé zhù , biàn gāi bǎ huà shuō huí rén shēn shàng 。 qián sì duàn lǐ nà xiē xiǎo shì — — yì bēi sān fēn táng 、 yí gè qǔ jiàn mǎ 、 gěi fù mǔ zhuāng huí zhī fù bǎo 、 bǎ wù rǎo shí duàn xiě jìn rì chéng — — méi yǒu yí jiàn shì zhǎn shì , kě jiàn jiàn dōu zài liú xià shù jù 。 jì bù néng bǎ zhǎng bèi dǎng zài mén wài , yě bù néng tì zhǎng bèi bǎ mén guān shàng : dà zì 、 yǔ yīn 、 rén gōng kè fú yí jiàn jiē rù , yǔ zhǎng bèi mó shì lǐ de duǎn bù zhòu , quē yí bù kě 。
Nếu tầng ấy giữ được, thì phải đưa câu chuyện trở lại với con người. Những chuyện nhỏ trong bốn bài trước — một ly 30% đường, một mã lấy hàng, cài lại Alipay cho bố mẹ, ghi khung giờ không làm phiền vào lịch — không chuyện nào để phô diễn, vậy mà chuyện nào cũng để lại dữ liệu. Không thể để người cao tuổi đứng ngoài cửa, nhưng cũng không thể thay họ khép cửa lại: chữ to, giọng nói, một chạm là gặp nhân viên trực tiếp, và các bước ngắn trong chế độ người cao tuổi, thiếu một là không xong.
说得极是。可还有一层常被忽略:默认选项。人什么都没动,系统已替他选好;关闭按钮藏在第三层菜单里,与放在首屏,看似只是界面之差,实则已是价值之别。无论技术如何更迭,都应以「用的人自己能决定」为准绳——选择权不在设置里,而在设置是否让人够得着。
shuō dé jí shì 。 kě hái yǒu yì céng cháng bèi hū lüè : mò rèn xuǎn xiàng 。 rén shén me dōu méi dòng , xì tǒng yǐ tì tā xuǎn hǎo ; guān bì àn niǔ cáng zài dì sān céng cài dān lǐ , yǔ fàng zài shǒu píng , kàn sì zhǐ shì jiè miàn zhī chà , shí zé yǐ shì jià zhí zhī bié 。 wú lùn jì shù rú hé gēng dié , dōu yìng yǐ 「 yòng de rén zì jǐ néng jué dìng 」 wèi zhǔn shéng — — xuǎn zé quán bú zài shè zhì lǐ , ér zài shè zhì shì fǒu ràng rén gòu dé zhe 。
Rất đúng. Nhưng còn một tầng hay bị bỏ qua: tùy chọn mặc định. Người dùng chưa động vào gì mà hệ thống đã chọn sẵn; nút tắt nằm sâu ở tầng menu thứ ba hay ngay màn hình đầu, tưởng chỉ khác về giao diện, thực ra đã khác về giá trị. Dù công nghệ thay đổi thế nào, vẫn phải lấy "người dùng tự quyết định được" làm thước đo — quyền lựa chọn không nằm ở phần cài đặt, mà ở chỗ phần cài đặt ấy có với tới được hay không.
于是又回到那句老话:技术中立。我愿再退一步承认,规则确有成本,备案、核验、标识、留人工窗口,样样都要人力和钱;可若等到出事再补,代价往往更高。与其说规则束缚了技术,毋宁说规则替技术留住了人——留住了那个愿意继续用它、也敢把它关掉的人。
yú shì yòu huí dào nà jù lǎo huà : jì shù zhōng lì 。 wǒ yuàn zài tuì yí bù chéng rèn , guī zé què yǒu chéng běn , bèi àn 、 hé yàn 、 biāo shí 、 liú rén gōng chuāng kǒu , yàng yàng dōu yào rén lì hé qián ; kě ruò děng dào chū shì zài bǔ , dài jià wǎng wǎng gèng gāo 。 yǔ qí shuō guī zé shù fù le jì shù , wú nìng shuō guī zé tì jì shù liú zhù le rén — — liú zhù le nà ge yuàn yì jì xù yòng tā 、 yě gǎn bǎ tā guān diào de rén 。
Thế là lại về với câu cũ: công nghệ trung lập. Tôi xin nhượng thêm một bước: quy tắc quả có chi phí, nào đăng ký, kiểm chứng, gắn nhãn, giữ cửa sổ có người trực, món nào cũng cần nhân lực và tiền; nhưng nếu đợi đến lúc có sự cố mới vá, cái giá thường cao hơn. Nói rằng quy tắc trói buộc công nghệ, chi bằng nói quy tắc đã giữ con người lại với công nghệ — giữ lấy người vẫn muốn dùng tiếp, mà cũng dám tắt nó đi.
这一判断若成立,便须回答另一个问题:分寸由谁来定,又向谁交代?二十余年前我们只问「能不能连上」,今天该问「该不该这样连」;再往后,恐怕要问「由谁来定」。说到底,分寸还得落在人身上:把选择的手,交还给用的人。
zhè yí pàn duàn ruò chéng lì , biàn xū huí dá lìng yí gè wèn tí : fēn cùn yóu shuí lái dìng , yòu xiàng shuí jiāo dài ? èr shí yú nián qián wǒ men zhī wèn 「 néng bu néng lián shàng 」 , jīn tiān gāi wèn 「 gāi bu gāi zhè yàng lián 」 ; zài wǎng hòu , kǒng pà yào wèn 「 yóu shuí lái dìng 」 。 shuō dào dǐ , fēn cùn hái dé luò zài rén shēn shàng : bǎ xuǎn zé de shǒu , jiāo huán gěi yòng de rén 。
Nếu nhận định ấy đứng vững, phải trả lời thêm một câu: giới hạn do ai định, và giải trình với ai? Hơn hai mươi năm trước ta chỉ hỏi "có nối được không"; hôm nay nên hỏi "có nên nối theo cách này không"; về sau, có lẽ sẽ phải hỏi "ai là người định". Rốt cuộc, giới hạn vẫn phải nằm ở con người: trả lại bàn tay lựa chọn cho chính người dùng.
说得好。那便把今日的话收在一处:从扫码点单、到货取件、陪父母迁照片,到共享文档与勿扰时段,再到今日的标识、同意与默认选项,技术把这二十多年的日子一层层改了,可是分寸始终得由人来定。屏幕之外那张吃饭的桌子,与用户手里那枚关得掉的开关,原本就是同一件事。
shuō dé hǎo 。 nà biàn bǎ jīn rì de huà shōu zài yí chù : cóng sǎo mǎ diǎn dān 、 dào huò qǔ jiàn 、 péi fù mǔ qiān zhào piàn , dào gòng xiǎng wén dàng yǔ wù rǎo shí duàn , zài dào jīn rì de biāo shí 、 tóng yì yǔ mò rèn xuǎn xiàng , jì shù bǎ zhè èr shí duō nián de rì zi yì céng céng gǎi le , kě shì fēn cùn shǐ zhōng dé yóu rén lái dìng 。 píng mù zhī wài nà zhāng chī fàn de zhuō zǐ , yǔ yòng hù shǒu lǐ nà méi guān dé diào de kāi guān , yuán běn jiù shì tóng yí jiàn shì 。
Rất hay. Vậy hãy gom lời hôm nay lại một chỗ: từ quét mã gọi món, nhận hàng, đưa ảnh của bố mẹ sang máy mới, đến văn bản dùng chung và khung giờ không làm phiền, rồi đến nhãn, sự đồng ý và tùy chọn mặc định hôm nay, công nghệ đã đổi lớp này đến lớp khác đời sống hơn hai mươi năm ấy; nhưng giới hạn vẫn phải do con người định. Chiếc bàn ăn phía ngoài màn hình và cái công tắc trong tay người dùng mà bấm là tắt được, vốn là một chuyện cả thôi.
既然如此,今日的讨论不妨就落回诸位自己手里:回去以后,请看一眼手机里的设置——关闭按钮在第几层,标识读不读得出来,长辈模式家里人用不用得上。分寸不在会场上,也不只在条文里;它在这些地方,也在屏幕之外那张吃饭的桌子旁。合上电脑之后,愿我们仍认得出,哪一枚开关是自己按下的。
jì rán rú cǐ , jīn rì de tǎo lùn bù fáng jiù luò huí zhū wèi zì jǐ shǒu lǐ : huí qù yǐ hòu , qǐng kàn yì yǎn shǒu jī lǐ de shè zhì — — guān bì àn niǔ zài dì jǐ céng , biāo shí dú bu dú dé chū lái , zhǎng bèi mó shì jiā lǐ rén yòng bu yòng dé shàng 。 fēn cùn bú zài huì chǎng shàng , yě bù zhī zài tiáo wén lǐ ; tā zài zhè xiē dì fāng , yě zài píng mù zhī wài nà zhāng chī fàn de zhuō zi páng 。 hé shàng diàn nǎo zhī hòu , yuàn wǒ men réng rèn de chū , nǎ yì méi kāi guān shì zì jǐ àn xià de 。
Vậy thì xin khép lại bằng cách gửi cuộc thảo luận hôm nay về tay mỗi người: khi về nhà, hãy nhìn một lượt vào phần cài đặt của điện thoại mình — nút tắt nằm ở tầng menu thứ mấy, nhãn có đọc được không, và chế độ người cao tuổi có hợp với người lớn tuổi trong nhà không. Giới hạn không nằm ở hội trường này, cũng không chỉ nằm trong văn bản quy định; nó nằm ở những chỗ ấy, và bên chiếc bàn ăn phía ngoài màn hình. Sau khi gập máy tính lại, mong ta vẫn nhận ra cái công tắc nào là do chính mình bấm.
Từ vựng · 6
Cách nói hữu ích
01在奶茶店扫码点单Quét mã gọi món · Ở quán trà sữa10 cách nói
请问,这里有无线网络吗?
qǐng wèn, zhè lǐ yǒu wú xiàn wǎng luò ma?
Xin hỏi ở đây có wi-fi không ạ?
请问,密码是多少?
qǐng wèn, mì mǎ shì duō shǎo?
Xin hỏi mật khẩu là gì ạ?
请扫桌上的二维码。
qǐng sǎo zhuō shàng de èr wéi mǎ.
Vui lòng quét mã QR trên bàn ạ.
我先看一下菜单。
wǒ xiān kàn yí xià cài dān.
Tôi xem thực đơn trước đã ạ.
我要一杯奶茶,少冰、三分糖。
wǒ yào yì bēi nǎi chá, shǎo bīng, sān fēn táng.
Cho tôi một ly trà sữa, ít đá, 30% đường ạ.
请问,可以用微信支付吗?
qǐng wèn, kě yǐ yòng wēi xìn zhī fù ma?
Xin hỏi có thể thanh toán bằng WeChat Pay không ạ?
我有一张优惠券。
wǒ yǒu yì zhāng yōu huì quàn.
Tôi có một mã giảm giá ạ.
一共多少钱?
yí gòng duō shǎo qián?
Tổng cộng bao nhiêu tiền ạ?
请在这里等取餐号。
qǐng zài zhè lǐ děng qǔ cān hào.
Vui lòng đợi số lấy hàng ở đây ạ.
打包还是堂食?
dǎ bāo hái shi táng shí?
Mang đi hay dùng tại quán ạ?
02快递与外卖 · 到货这几天Hàng giao và đồ ăn · Hai ba ngày qua12 cách nói
我查一下物流到哪儿了。
wǒ chá yí xià wù liú dào nǎr le.
Tôi kiểm tra xem đơn hàng đã đi đến đâu.
系统显示已签收,可是我没有收到。
xì tǒng xiǎn shì yǐ qiān shōu, kě shì wǒ méi yǒu shōu dào.
Hệ thống báo đã ký nhận, nhưng tôi chưa nhận được hàng.
取件码已经发到手机上了。
qǔ jiàn mǎ yǐ jīng fā dào shǒu jī shàng le.
Mã lấy hàng đã được gửi đến điện thoại của tôi.
请把包裹放在门口,不要按门铃。
qǐng bǎ bāo guǒ fàng zài mén kǒu, bú yào àn mén líng.
Vui lòng để kiện hàng trước cửa và không bấm chuông.
麻烦放在驿站,我晚上去取。
má fan fàng zài yì zhàn, wǒ wǎn shàng qù qǔ.
Nhờ gửi hộ tại điểm nhận hàng, tối tôi sẽ đến lấy.
汤洒了一半,请问可以补送一份吗?
tāng sǎ le yí bàn, qǐng wèn kě yǐ bǔ sòng yí fèn ma?
Canh bị đổ mất một nửa. Xin hỏi có thể gửi bù một phần không ạ?
这个杯子摔裂了,我想退货。
zhè ge bēi zi shuāi liè le, wǒ xiǎng tuì huò.
Chiếc ly bị nứt khi vận chuyển. Tôi muốn trả hàng.
我勾选了运费险,寄回去不用自己付运费。
wǒ gōu xuǎn le yùn fèi xiǎn, jì huí qù bú yòng zì jǐ fù yùn fèi.
Tôi đã chọn bảo hiểm phí vận chuyển trả hàng, nên không phải tự trả phí gửi lại.
请先拍照留证,再联系客服。
qǐng xiān pāi zhào liú zhèng, zài lián xì kè fú.
Vui lòng chụp ảnh làm bằng chứng trước, rồi liên hệ bộ phận chăm sóc khách hàng.
骑手刚才来电话,说马上到。
qí shǒu gāng cái lái diàn huà, shuō mǎ shàng dào.
Vừa nãy tài xế gọi điện, báo là sắp tới nơi.
请给骑手一个好评。
qǐng gěi qí shǒu yí ge hǎo píng.
Vui lòng dành một đánh giá tốt cho tài xế.
前天下的订单,第二天就送到了,比以前快多了。
qián tiān xià de dìng dān, dì èr tiān jiù sòng dào le, bǐ yǐ qián kuài duō le.
Đơn đặt hôm kia đã tới ngay hôm sau, nhanh hơn trước rất nhiều.
03换手机 · 陪父母迁移数据Đổi điện thoại · Chuyển dữ liệu cho bố mẹ12 cách nói
请先把旧手机里的照片备份到电脑上。
qǐng xiān bǎ jiù shǒu jī lǐ de zhào piàn bèi fèn dào diàn nǎo shàng.
Vui lòng sao lưu ảnh trong điện thoại cũ sang máy tính trước đã ạ.
我帮您把聊天记录迁移到新手机。
wǒ bāng nín bǎ liáo tiān jì lù qiān yí dào xīn shǒu jī.
Tôi giúp bạn chuyển lịch sử trò chuyện sang máy mới ạ.
请先登录账号,再输入验证码。
qǐng xiān dēng lù zhàng hào, zài shū rù yàn zhèng mǎ.
Vui lòng đăng nhập tài khoản trước, rồi nhập mã xác thực ạ.
支付宝需要重新绑定银行卡吗?
zhī fù bǎo xū yào chóng xīn bǎng dìng yín háng kǎ ma?
Alipay có cần liên kết lại thẻ ngân hàng không ạ?
扫码付款以前,请确认金额。
sǎo mǎ fù kuǎn yǐ qián, qǐng què rèn jīn é.
Trước khi quét mã thanh toán, vui lòng kiểm tra số tiền ạ.
相册能按人物和时间自动分类。
xiàng cè néng àn rén wù hé shí jiān zì dòng fēn lèi.
Thư viện ảnh có thể tự phân loại theo người và thời gian.
请不要点击来历不明的链接。
qǐng bú yào diǎn jī lái lì bù míng de liàn jiē.
Vui lòng không nhấp vào đường liên kết không rõ nguồn gốc ạ.
验证码不能告诉任何人。
yàn zhèng mǎ bù néng gào su rèn hé rén.
Không được nói mã xác thực cho bất kỳ ai.
我把字体调大了一些,看起来更清楚。
wǒ bǎ zì tǐ tiáo dà le yì xiē, kàn qǐ lái gèng qīng chu.
Tôi đã phóng to chữ một chút, nhìn rõ hơn ạ.
自从用了智能手机,出门很少带现金了。
zì cóng yòng le zhì néng shǒu jī, chū mén hěn shǎo dài xiàn jīn le.
Từ khi dùng điện thoại thông minh, khi ra ngoài rất ít khi mang tiền mặt.
与其说是手机换了,不如说是生活方式变了。
yǔ qí shuō shì shǒu jī huàn le, bù rú shuō shì shēng huó fāng shì biàn le.
Nói là đổi điện thoại, chi bằng nói là cách sống đã đổi thay.
尽管功能很多,只要记住常用的三个就够了。
jǐn guǎn gōng néng hěn duō, zhǐ yào jì zhù cháng yòng de sān ge jiù gòu le.
Dù có nhiều tính năng, chỉ cần nhớ ba cái thường dùng là đủ ạ.
04远程办公 · 屏幕之外Làm việc từ xa · Ngoài màn hình12 cách nói
请把材料传到共享文档,大家明天接着改。
qǐng bǎ cái liào chuán dào gòng xiǎng wén dàng, dà jiā míng tiān jiē zhe gǎi.
Vui lòng đưa tài liệu lên tài liệu dùng chung, ngày mai mọi người sửa tiếp ạ.
之所以觉得累,未必是会议多,而是随时在线成了默认。
zhī suǒ yǐ jué de lèi, wèi bì shì huì yì duō, ér shì suí shí zài xiàn chéng le mò rèn.
Sở dĩ thấy mệt, chưa hẳn vì nhiều cuộc họp, mà vì luôn sẵn sàng trực tuyến đã trở thành mặc định.
诚然方便,可工作与休息的界线也一并被抹平了。
chén rán fāng biàn, kě gōng zuò yǔ xiū xi de jiè xiàn yě yí bìng bèi mǒ píng le.
Quả là tiện lợi, nhưng ranh giới giữa làm việc và nghỉ ngơi cũng bị xóa nhòa theo.
与其说远程办公取消了办公室,毋宁说它把办公室拆成了时段。
yǔ qí shuō yuǎn chéng bàn gōng qǔ xiāo le bàn gōng shì, wú nìng shuō tā bǎ bàn gōng shì chāi chéng le shí duàn.
Nói rằng làm việc từ xa xóa bỏ văn phòng, chi bằng nói nó chia văn phòng thành những khung giờ.
非但没有更闲,反倒常塞进新的会。
fēi dàn méi yǒu gèng xián, fǎn dào cháng sāi jìn xīn de huì.
Không những không rảnh hơn, trái lại còn thường xuyên chen thêm cuộc họp mới.
即便深夜收到消息,也不必立刻回复。
jí biàn shēn yè shōu dào xiāo xi, yě bú bì lì kè huí fù.
Dù nhận được tin nhắn lúc khuya, cũng không cần trả lời ngay.
相形之下,省下的时间并没有都还给人。
xiāng xíng zhī xià, shěng xià de shí jiān bìng méi yǒu dōu huán gěi rén.
So với đó, thời gian tiết kiệm được không phải đều trả lại cho con người.
这未尝不是一件好事。
zhè wèi cháng bú shì yí jiàn hǎo shì.
Điều này chưa hẳn đã không phải là chuyện tốt.
正因如此,人反而更离不开那块屏幕。
zhèng yīn rú cǐ, rén fǎn ér gèng lí bù kāi nà kuài píng mù.
Chính vì thế, con người lại càng khó rời khỏi màn hình ấy.
请把勿扰时段写进日程,谁也不必解释。
qǐng bǎ wù rǎo shí duàn xiě jìn rì chéng, shuí yě bú bì jiě shì.
Vui lòng ghi khung giờ không làm phiền vào lịch, ai cũng không cần giải thích.
能异步说清的,就不必开视频会。
néng yì bù shuō qīng de, jiù bú bì kāi shì pín huì.
Việc nào làm rõ được bằng trao đổi không đồng bộ thì không cần họp video.
那就从今晚起,合上电脑,关掉通知。
nà jiù cóng jīn wǎn qǐ, hé shàng diàn nǎo, guān diào tōng zhī.
Vậy từ tối nay, gập máy tính lại và tắt thông báo nhé ạ.
05算法与数据 · 技术的分寸Thuật toán và dữ liệu · Giới hạn đặt ở đâu12 cách nói
请允许我先提一个前提:讨论便利之前,先要看清代价由谁承担。
qǐng yǔn xǔ wǒ xiān tí yí ge qián tí: tǎo lùn biàn lì zhī qián, xiān yào kàn qīng dài jià yóu shuí chéng dān.
Xin cho phép tôi nêu một tiền đề: trước khi bàn về tiện lợi, cần làm rõ ai là người chịu chi phí ấy.
恕难苟同:工具没有偏向,并不等于摆工具的人没有偏向。
shù nán gǒu tóng: gōng jù méi yǒu piān xiàng, bìng bù děng yú bǎi gōng jù de rén méi yǒu piān xiàng.
Khó lòng đồng ý: công cụ không thiên lệch không có nghĩa là người sắp đặt công cụ cũng không thiên lệch.
诚如刚才所言,便利是实在的;然而便利若以不知情为代价,便须另作计较。
chéng rú gāng cái suǒ yán, biàn lì shì shí zài de; rán ér biàn lì ruò yǐ bù zhī qíng wéi dài jià, biàn xū lìng zuò jì jiào.
Đúng như vừa nói, tiện lợi là có thật; nhưng nếu tiện lợi ấy đổi bằng sự thiếu hiểu biết, thì phải cân nhắc lại.
倘若标识一裁即失、一转格式便无,那么所谓可追溯又当如何成立?
tǎng ruò biāo shí yì cái jí shī, yì zhuǎn gé shì biàn wú, nà me suǒ wèi kě zhuī sù yòu dāng rú hé chéng lì?
Nếu nhãn chỉ cần cắt một cái là mất, đổi định dạng một lần là biến, thì cái gọi là truy vết làm sao còn đứng vững?
问题的关键不在算法是否聪明,而在它替谁把什么排在前面。
wèn tí de guān jiàn bú zài suàn fǎ shì fǒu cōng ming, ér zài tā tì shuí bǎ shén me pái zài qián miàn.
Vấn đề không nằm ở thuật toán có thông minh hay không, mà ở chỗ nó xếp cái gì lên trước và xếp cho ai.
即便收集时逐一征得了同意,也不足以证明此后每一次使用都在授权之内。
jí biàn shōu jí shí zhú yī zhēng dé le tóng yì, yě bù zú yǐ zhèng míng cǐ hòu měi yí cì shǐ yòng dōu zài shòu quán zhī nèi.
Dù khi thu thập đã xin đồng ý từng mục, điều đó vẫn chưa đủ để chứng minh mọi lần sử dụng về sau đều nằm trong phạm vi cho phép.
既不能把长辈挡在门外,也不能替长辈把门关上。
jì bù néng bǎ zhǎng bèi dǎng zài mén wài, yě bù néng tì zhǎng bèi bǎ mén guān shàng.
Không thể để người cao tuổi đứng ngoài cửa, nhưng cũng không thể thay họ khép cửa lại.
由此观之,标识并非给内容贴一张纸,而是给责任留一条回来的路。
yóu cǐ guān zhī, biāo shí bìng fēi gěi nèi róng tiē yì zhāng zhǐ, ér shì gěi zé rèn liú yì tiáo huí lái de lù.
Nhìn từ đó, gắn nhãn không phải dán một tờ giấy vào nội dung, mà là chừa lại một lối quay về với trách nhiệm.
这一判断若成立,便须回答另一个问题:分寸由谁来定,又向谁交代?
zhè yí pàn duàn ruò chéng lì, biàn xū huí dá lìng yí ge wèn tí: fēn cùn yóu shuí lái dìng, yòu xiàng shuí jiāo dài?
Nếu nhận định ấy đứng vững, phải trả lời thêm một câu: giới hạn do ai định, và giải trình với ai?
无论技术如何更迭,都应以「用的人自己能决定」为准绳。
wú lùn jì shù rú hé gēng dié, dōu yīng yǐ "yòng de rén zì jǐ néng jué dìng" wéi zhǔn shéng.
Dù công nghệ thay đổi thế nào, vẫn phải lấy "người dùng tự quyết định được" làm thước đo.
与其说规则束缚了技术,毋宁说规则替技术留住了人。
yǔ qí shuō guī zé shù fù le jì shù, wú nìng shuō guī zé tì jì shù liú zhù le rén.
Nói rằng quy tắc trói buộc công nghệ, chi bằng nói quy tắc đã giữ con người lại với công nghệ.
说到底,分寸还得落在人身上:把选择的手,交还给用的人。
shuō dào dǐ, fēn cùn hái děi luò zài rén shēn shàng: bǎ xuǎn zé de shǒu, jiāo huán gěi yòng de rén.
Rốt cuộc, giới hạn vẫn phải nằm ở con người: trả lại bàn tay lựa chọn cho chính người dùng.
Từ vựng theo tình huống
01在奶茶店扫码点单Quét mã gọi món · Ở quán trà sữa24 từ
Chiều cuối tuần ở quán trà sữa trong trung tâm thương mại. Hai người bạn ngồi xuống, kết nối wi-fi, quét mã trên bàn, gọi món, thanh toán rồi đợi số — tất cả trong chừng năm phút.
02快递与外卖 · 到货这几天Hàng giao và đồ ăn · Hai ba ngày qua31 từ
Chiều mưa, trước dãy tủ gửi hàng ở cổng khu dân cư. Hai người hàng xóm gặp nhau và so sánh: đơn hôm kia mà sáng nay đã tới, một kiện báo đã giao nhưng tìm mãi không thấy, bát canh đổ một nửa, và chiếc ly nứt phải gửi trả — chuyện vận chuyển nho nhỏ của hai ba ngày rất đỗi bình thường.
03换手机 · 陪父母迁移数据Đổi điện thoại · Chuyển dữ liệu cho bố mẹ32 từ
Chiều cuối tuần ở nhà. Người con đã trưởng thành giúp bố thay chiếc điện thoại dùng hơn năm năm: trước hết sao lưu toàn bộ lên máy tính, rồi chuyển ảnh và lịch sử trò chuyện, sau cùng đăng nhập lại WeChat và Alipay. Dọc câu chuyện là mã xác thực, thanh toán bằng mã QR, trí tuệ nhân tạo tự sắp xếp thư viện ảnh, rồi cuối cùng là phóng to chữ, chế độ người lớn tuổi và cách tránh bị lừa đảo. Cuộc trò chuyện không ngừng ngoảnh lại năm sáu năm ấy: máy bấm phím, danh bạ chép tay và tiền mặt ngày trước vẫn mang theo.
04远程办公 · 屏幕之外Làm việc từ xa · Ngoài màn hình29 từ
Đêm khuya, ngay sau khi cuộc họp trực tuyến kết thúc, hai đồng nghiệp vẫn đang chốt nốt công việc trong nhóm chat. Họ đưa tài liệu lên văn bản dùng chung trên đám mây và so với ba bốn năm trước: chiếc USB chuyền tay nhau trong phòng họp, những tờ giấy in ra để ký, chuyến đi lại hằng ngày. Họ nói về điều mà điểm phát sóng từ điện thoại và biên bản do AI soạn đã làm nhẹ đi, nhưng cũng nói về sức nặng của việc luôn trực tuyến, khung giờ không làm phiền đã ghi vào lịch, và chiếc bàn ăn nên giữ lại phía ngoài màn hình.
05算法与数据 · 技术的分寸Thuật toán và dữ liệu · Giới hạn đặt ở đâu29 từ
Tại một diễn đàn ngành ở Trung Quốc với chủ đề "công nghệ hướng thiện", hai diễn giả ngồi đối thoại bàn tròn. Họ bắt đầu từ mạng quay số hơn hai mươi năm trước, đi qua thuật toán gợi ý, hồ sơ người dùng và buồng thông tin; rồi đến thu thập tối thiểu và sự đồng ý rõ ràng, nhãn hiển thị và nhãn ẩn trên nội dung do AI tạo ra, khả năng truy vết và việc kiểm chứng ở khâu phát hành. Họ khép lại bằng thiết kế thân thiện với người cao tuổi, tùy chọn mặc định và quyền lựa chọn, rồi ngoảnh lại những điều nhỏ nhặt trong bốn bài trước đã lặng lẽ đổi thay đời sống: quét mã gọi trà sữa, tủ nhận hàng, chuyển ảnh của bố mẹ sang máy mới, và chiếc bàn ăn để lại phía ngoài màn hình.
Nội dung tình huống lấy từ các bộ sưu tập tình huống HSK đã tải lên. Hội thoại là tài liệu học tập được biên soạn lại, không phải âm thanh đề thi.